Có một kiểu “sốc nhẹ” mà nhiều người trong số chúng ta từng gặp: lương vừa về tài khoản thì… bốc hơi, nhưng ngân hàng lại vẫn báo tăng trưởng khách hàng kỷ lục. Vậy rốt cuộc ngân hàng kiếm tiền bằng cách nào, và một ngân hàng có thể mạnh đến mức vừa hút tiền gửi rẻ, vừa cho vay lãi cạnh tranh mà vẫn giữ biên lợi nhuận cao?
Happite chọn MB (mã MBB) để mổ xẻ vì đây là ngân hàng tư nhân có tổng tài sản lớn nhất nhóm tư nhân và có hệ sinh thái rất đặc thù: quân đội, doanh nghiệp liên quan và đặc biệt là Viettel. Điểm hay là câu chuyện này không chỉ dành cho người mua cổ phiếu MBB. Nó còn cực hữu ích nếu chúng ta chỉ đơn giản muốn chọn ngân hàng để nhận lương, gửi tiền, vay mua nhà, hoặc hiểu vì sao app ngân hàng “mượt” lại là lợi thế thật về tài chính.
Tôi phân tích ngân hàng MB để chúng ta đỡ rối: mạnh ở đâu, cần canh chừng gì?
1) MB là ai và vì sao hệ sinh thái “quân đội + Viettel” tạo lợi thế thật
MB thành lập năm 1994, xuất phát điểm phục vụ nhu cầu tài chính cho khối doanh nghiệp liên quan quân đội. Cơ cấu cổ đông có các tên tuổi lớn trong nhóm này, nổi bật là Viettel. Sau hơn 3 thập kỷ, MB phát triển theo mô hình tập đoàn tài chính khá toàn diện: có chứng khoán, quỹ, bảo hiểm nhân thọ, tài chính tiêu dùng…
Hệ sinh thái này đem lại 2 lợi thế “ăn tiền”:
- Công nghệ: Viettel mạnh về chuyển đổi số, hạ tầng và công nghệ, tạo nền hỗ trợ để MB đi nhanh ở mảng ngân hàng số. Khi đo bằng số lượng giao dịch qua kênh số, MB thuộc nhóm dẫn đầu (thường được đặt cạnh một ngân hàng tư nhân nổi tiếng về công nghệ).
- Khách hàng: tệp doanh nghiệp và nhân sự trong hệ sinh thái rất lớn. Đây là lợi thế kiểu “đường ống khách hàng” có sẵn, giảm đáng kể chi phí thu hút người dùng mới.
2) MB huy động tiền thế nào: vì sao tiền gửi cá nhân tăng mạnh và chi phí vốn rẻ
Trước đây tiền gửi doanh nghiệp chiếm tỷ trọng lớn, hợp logic với tệp doanh nghiệp quân đội. Nhưng nhiều năm gần đây, tiền gửi cá nhân tăng nhanh và đến quý 1/2025 đã chiếm khoảng 63%.
Cách vận hành thực tế rất dễ hiểu và cực “đời”:
- Khi doanh nghiệp trả lương qua MB, nhân viên mở tài khoản MB để nhận lương.
- Khi đã nhận lương ở đâu, nhiều người sẽ dùng luôn ngân hàng đó để chi tiêu, thanh toán, chuyển khoản, tránh thao tác “nhận lương xong lại chuyển đi”.
Kết quả là MB có CASA cao, kéo chi phí huy động vốn xuống thấp. Đây là điểm quan trọng vì ngân hàng nào huy động rẻ thì có quyền:
- Cho vay với lãi suất cạnh tranh hơn
- Nhưng vẫn giữ được NIM (biên lãi ròng) tốt
Ngoài tệp khách hàng, sản phẩm cũng là một phần lý do CASA cao. Ví dụ từng tạo làn sóng người dùng mới nhờ mở tài khoản gắn với số điện thoại, giúp trải nghiệm “nhanh, tiện, nhớ dễ”.
3) MB cho vay vào đâu: danh mục khá đa dạng, nhưng có một điểm nóng là trái phiếu doanh nghiệp
Nếu so với các ngân hàng có “đặc sản” rất rõ (ngân hàng nghiêng mạnh bất động sản, hoặc nghiêng mạnh tín chấp), danh mục cho vay của MB đa dạng hơn. Tỷ trọng lớn tập trung vào thương mại và sản xuất (gần 50%). Bất động sản khoảng 25%, trong đó phần đáng kể là cho cá nhân vay mua nhà.
Nhìn tổng thể, khẩu vị rủi ro của MB ở mức trung lập: không quá mạo hiểm, cũng không phải dạng siêu phòng thủ.
Điểm cần soi kỹ lại nằm ở danh mục trái phiếu doanh nghiệp. MB thuộc nhóm ngân hàng có quy mô đầu tư trái phiếu doanh nghiệp lớn của ngành, và danh mục có mức tập trung đáng chú ý vào 2 doanh nghiệp lớn đang gặp khó về dòng tiền: Novaland và Trung Nam.
Vì sao chuyện này đáng quan tâm dù quy mô trái phiếu chỉ là một phần nhỏ so với tổng tín dụng?
- Rủi ro không nằm ở việc “ngân hàng sập”, mà ở việc lợi nhuận có thể bị ảnh hưởng nếu một phần đáng kể trái phiếu chuyển xấu, kéo theo chi phí dự phòng tăng.
- Trong bối cảnh nợ xấu toàn hệ thống thường được theo dõi sát, một cú tăng dự phòng có thể làm kết quả kinh doanh “xấu đi” theo chu kỳ.
4) OceanBank chuyển giao bắt buộc: vì sao MB được room tín dụng cao hơn
MB nhận chuyển giao bắt buộc OceanBank (sau tái cơ cấu thành MBV). Cơ chế này nhằm tái cấu trúc ngân hàng yếu kém để tránh tác động dây chuyền lên niềm tin hệ thống.
Với bên nhận chuyển giao, cái giá phải trả thường là: nhân sự, thời gian xử lý hồ sơ kém chất lượng, công tái cấu trúc.
Đổi lại, cơ chế bù đắp có thể gồm:
- Room tín dụng cao hơn (năm gần đây ghi nhận mức cao hơn bình thường)
- Cơ hội mở rộng quy mô
- Khả năng được nới trần sở hữu nhà đầu tư nước ngoài (tùy cơ chế áp dụng)
5) Nợ xấu: hiện ở vùng thấp trong ngành, phản ánh quản trị rủi ro khá ổn
Khi nhìn tỷ lệ nợ xấu, MB thuộc nhóm thấp so với mặt bằng, cho thấy năng lực quản trị rủi ro tương đối tốt. Tuy nhiên, chúng ta vẫn nên theo dõi riêng “điểm nóng” trái phiếu doanh nghiệp, vì nó có thể tác động theo từng giai đoạn.
MB (MBB) là một case điển hình cho kiểu ngân hàng “mạnh nhờ hệ sinh thái”: tệp khách hàng lớn từ doanh nghiệp và người lao động trong hệ thống liên quan quân đội, cộng thêm hướng đi số hóa giúp CASA cao, chi phí vốn rẻ và NIM duy trì tốt.
Nếu chúng ta cần một cách theo dõi thực chiến, hãy giữ 3 checklist ngắn:
- CASA/chi phí vốn: còn duy trì lợi thế huy động rẻ không?
- Room tín dụng và tốc độ tăng trưởng: việc nhận chuyển giao MBV có tiếp tục tạo dư địa tăng trưởng không?
- Trái phiếu doanh nghiệp: đặc biệt tiến triển dòng tiền và xử lý nghĩa vụ của các bên tập trung rủi ro.
Hiểu được 3 điểm này, nhiều người trong số chúng ta sẽ bớt hoang mang trước tin tức tài chính dày đặc, và ra quyết định chậm rãi nhưng chắc hơn.
